Milattan önce 6000-4000 yılları arasında, ilk seramik çarkı Mezopotamya’da icat edildi. Bu icat seramik üretim sürecinde bir devrim yarattı, yeni formlar ve estetik deneyler yapma konusunda daha fazla özgürlüğün kapılarını açtı.
Seramik her zaman içsel sanat niteliklerine sahipken, seramik çarkının kullanılmaya başlanmasıyla seramik artık sanat yapmanın en önemli formlarından biri haline geldi. Arkeoloji kazılarında bulunan en eski eşyalar genellikle herhangi bir bezemeye sahip olmayan kaplar iken MÖ 6000’de Orta Doğu, Çin ve Avrupa gibi yerler çok çeşitli seramik tasarım teknikleri geliştirmişti. Bir Mısır Kralı’nın saltanatının tarihini anlatan karmaşık ve boyalarla üretilmiş çalışmalardan iyi bir şekilde cilalanmış kaseler ve tabaklara kadar seramikçiler daha önce hiç görülmemiş olağanüstü bir üretim özgürlüğüne kavuştular.
Bu eşsiz, bin yıllardır süregelen uygulama günümüzde hala sektöre şekil veriyor. Seramiği daha iyi anlamak istiyorsanız bu kılavuzu sizin için yazdık.
1. Seramikçilik Nedir?
Seramiğin tarihine dalmadan önce ne olduğunu ve nasıl yapıldığını tanımlayalım. Seramikten bir ürün üretmek isteyen kişi bunu ister elle ister çark atma teknikleri ile belirli bir nesneye seramik/kilden bir gövde oluşturmalı. Daha sonra kilden suyu çıkarmak için bir fırında yüksek sıcaklıkta ısıtılmalıdır. Bu, yaptığınız şeklin bozulmamasına gücünü ve dayanıklılığın artırmaya yarar. Seramikçi kil gövdeyi fırınlama işleminden önce veya sonra süsleyebilir, ancak bazı işlemler seramiğin başarılı olması için kilin belirli hazırlıklardan geçmesini gerektirir. Kili ellerinizle yoğurarak kilin içindeki nemin tüm levhaya yayılmasını sağlamak gerekir. Bu işlem doğru yapıldığına kil doğru miktarda ve homojen bir nem seviyesine sahip olacaktır.
Bu adımdan sonraki prosedüre hava alma denir. Bu ya bir vakum makinesi ile ya da kama işlemi ile manuel olarak gerçekleştirilir. Kilin havası ve nemi alındığında, şekillendirilmeye hazır bir hale gelmiş olur. Şekil verildikten sonra kurutulur ve fırınlanır.
2. Seramiğin Tarihteki Yeri
İnsanlığın ilk icatlarından biri olan seramik insanlık uygarlığıyla birlikte gelişmiştir diyebiliriz. En eski seramik objeler MÖ.29.000 yılına kadar eskiye uzanır. Bu döneme ait keşfedilen en popüler parçalardan biri Çek Cumhuriyeti’nde keşfedilen Dolni Vestonice Venüsü’dür. Kil hemen hemen her yerde bulunduğundan, ilk insanlar bu şekillendirilebilir malzemeye kolayca ulaşabiliyordu. Çevrelerinde gözlemledikleri dünyayı bu sayede şekillendirmeye başladılar. İnsan heykelcikleri, kaseler, mutfak eşyaları ve daha fazlasını üretmenin en kolay ve dayanıklı yolu kil kullanmaktı. İlk insanlar ateşi geliştirir geliştirmez, bu şekillendirilmiş kilden yapılan nesnelerin ısıtılmasının nesnenin kalıcı ve çok daha yararlı bir malzemeye dönüştüğünü fark ettiler. Özellikle kaseler, tabaklar ve yiyecek depolamak ve hazırlamak için kulanılan mutfak eşyaları gibi.
Medeniyet ilerledikçe seramikçilikte onunla birlikte ilerledi. Seramik insanların hayatta kalmasına yardım ederek ve onlara daha yüksek bir yaşam standardı sağlayarak medeniyetin ayrılmaz bir parçasıydı. Örneğin yaklaşık 21.000 yıl önce yaşanan küresel soğuma, Doğu Asya’da yaşayan insanları uzun süreler boyunca olağanüstü soğuk bir iklime maruz bıraktı. Hayatta kalabilmek için yiyeceklerinden maksimum kalori ve besin değeri elde etmek zorundaydılar. Çözüm yine kilden üretilen çömlekler oldu. Tencere yaparak yemeklerini pişirmeye ve bölgede bulunan yaygın bulunan nişastalı bitkilerden ve etten aldıkları verimi en üst seviyeye çıkardılar. Pek çok faydalı kullanımı nedeniyle çömlekler tarih boyunca saygı görmüştür. Tabii ki yüzyıllar geçtikçe seramik sadece işlevsel eşyalardan çok daha fazlası haline geldi.
3.Seramik Üretiminde Devrim Ne Zaman Yaşandı?
6000 ila 4000 yılları arasında ilk çömlek çarkı Mezopotamya’da icat edildi. Bu yeni buluş sayesinde insanların kilden nesneler yaratma biçimleri tamamen değişti. Öncelikle faydacı amaçlara hizmet etmenin yanı sıra bir çok dala ayrıldı ve sanatın ifade edilme şekline dönüştü. Arkeologlar tarafından keşfedilmiş en eski eşya türleri genellikle bezemesiz ve sırsız, elle şekillendirilmiş kil kaplar iken, MÖ 6000’de Orta Doğu, Çin ve Avrupa gibi yerlerde çok çeşitli tasarım teknikleri gelişmişti.
4. Elektrikten Önce Çark Nasıl Dönüyordu?
İlk mekanik çömlek çarkı 19. yüzyıla kadar icat edilmedi. Çarkı elektrik olmadan da kullanmanın bir çok yolu vardır. Çoğunlukla, antik çağda, çömlek çarkları elle döndürülürdü, kullanan kişi bu hareketi sağlamak için ayaklarını kullanırdı. Çömlek çarkını döndürmenin bir diğer yolu ise çarkın üst kısmındaki deliğe yerleştirilen çubuğun döndürülmesi ve elle hızlandırılmasıyla yapılıyordu. Elektrikle çalışan mekanik çark icat edildiğinde, çömlekçiler saatte birden fazla çömlek üretmeye başladılar ve sektörde bir kez daha devrim meydana geldi.
5. Seramikçilik Son 100 Yılda Nasıl Değişti?
Seramik elle şekillendirilmiş kaselerin ve manuel çarkların ilk günlerinden bu yana çok değişti. Son 100 yılın en büyük değişimi, çömlek ticaretinin bir diğer gerekli aracı olan fırınlarla ilgilidir. Seramik çarkları elektrikle kullanılmaya, fırınlar da gaz ile çalışırken elektrikle çalışmaya başladı. Sın 20 yılda bile, fırın endüstrisinde yaşanan yenilikler, fırının sıcaklığını ve gücünü kontrol etmek bunun seramik için en iyi şekilde ayarlanmasını sağladı.
6. Çömlek Üretmenin En Büyük Avantajı Nedir?
Çömlekçilik, dünyadaki hemen hemen tüm zaman dilimlerinden ve uygarlıklardan pek çok parçanın günümüze gelmiş olmasını sağlayan, en dayanıklı sanat biçimlerinden biridir. Seramik eşyaların daha az dayanıklı malzemeler kullanılarak yapılmış eserlerden çok daha uzun süre dayandığına şüphe yok. Elinizde tuttuğunuz ve her gün içeceğinizi yudumladığınız seramik bir bardağın bin yıl sonra hala bulunabiliyor olmasının nasıl hissettirdiğini düşünün.